جوان آنلاین: در سالهایی که اقتصاد کشور با چالشهای جدی روبهرو بوده، فعالیت پلتفرمهای تاکسی اینترنتی به فرصتی برای اشتغالزایی تبدیل شده است. بسیاری از شهروندان با تکیه بر خودروی شخصی خود توانستهاند منبع درآمدی فراهم کنند و همزمان دسترسی مردم به خدمات حملونقل آسانتر شده است. با این حال، همین دسترسی آسان و فرایند نسبتاً ساده جذب راننده به یکی از دغدغههای اجتماعی بدل شده است. برخی کارشناسان حوزه شهری معتقدند نبود نظام ارزیابی چندلایه و نظارت مستمر میتواند زمینه ورود افراد فاقد صلاحیت یا حتی دارای سوابق کیفری را به این چرخه فراهم کند.
تجربههای نگرانکننده
در ماههای گذشته گزارشهایی از سوءاستفاده مالی برخی رانندگان منتشر شد، از جمله پروندههایی که در آن چند راننده با استفاده از دستگاه کارتخوان، اقدام به کپیبرداری از اطلاعات کارت بانکی مسافران و برداشت غیرمجاز از حساب آنان کرده بودند. این شیوه که به «اسکیمر» معروف است، پیشتر در برخی صنوف دیگر نیز مشاهده شده بود، اما ورود آن به حوزه حملونقل اینترنتی زنگ خطر تازهای را به صدا درآورد.
در نمونهای دیگر، بازداشت فردی با سابقه کیفری سنگین که در قالب راننده تاکسی اینترنتی فعالیت میکرد، پرسشهایی جدی درباره نحوه احراز صلاحیت و پایش پیشینه متقاضیان ایجاد کرده است. همچنین بازداشت راننده تاکسی اینترنتی که با تجهیزات پلیسی از زنان مسافر اخاذی میکرد. هرچند این موارد در مقایسه با حجم بالای سفرهای روزانه اندک به نظر میرسد، اما تأثیر روانی آن بر احساس امنیت عمومی قابل چشمپوشی نیست.
آسیبپذیری بیشتر زنان
کارشناسان اجتماعی تأکید میکنند که زنان بهدلیل شرایط فرهنگی و اجتماعی بیش از دیگران در معرض آسیبهای احتمالی این فضا قرار دارند. ایجاد احساس ناامنی حتی در موارد معدود میتواند اعتماد عمومی به این خدمات را تضعیف کند و تبعات اجتماعی گستردهتری به دنبال داشته باشد.
ضرورت بازنگری در سازوکارها
صاحبنظران حوزه حقوق شهری معتقدند برای پیشگیری از آسیبهای احتمالی، چند اقدام اساسی ضروری است:
- احراز هویت و استعلامهای چندمرحلهای از مراجع ذیصلاح پیش از صدور مجوز فعالیت
- پایش مستمر سوابق رانندگان بهصورت دورهای، نه صرفاً در زمان ثبتنام
- ایجاد سامانههای نظارتی هوشمند برای رصد رفتارهای پرخطر
- الزام به آموزشهای حقوق شهروندی و اخلاق حرفهای پیش از آغاز فعالیت
- تشدید ضمانتهای اجرایی و مجازاتها برای جرائم ارتکابی در بستر خدمات حملونقل آنلاین
برخی هم بر این باورند که قانونگذار باید با در نظر گرفتن ویژگیهای خاص این بستر، مقررات مشخصتری برای مسئولیت مدنی و کیفری پلتفرمها تدوین کند تا شرکتهای ارائهدهنده خدمات، نسبت به ارتقای استانداردهای امنیتی خود پاسخگو باشند.
نقش شهروندان در پیشگیری
در کنار اصلاح ساختارها، آگاهی عمومی نیز نقش مهمی در کاهش آسیبها دارد. استفاده از پرداختهای درونبرنامهای به جای کارتخوان شخصی، بررسی مشخصات راننده پیش از سوار شدن، اشتراکگذاری موقعیت سفر با اعضای خانواده و گزارش سریع موارد مشکوک از جمله اقداماتی است که میتواند سطح ایمنی را افزایش دهد. تاکسیهای اینترنتی بخشی جداییناپذیر از زیست شهری امروز شدهاند، اما تداوم اعتماد عمومی به این خدمات، مستلزم آن است که امنیت و کرامت شهروندان در اولویت نخست سیاستگذاری و نظارت قرار گیرد. پیشگیری از آسیب، نهتنها هزینههای اجتماعی را کاهش میدهد، بلکه ضامن پایداری این کسبوکار نوین در بلندمدت خواهد بود.
